Przeskocz do treści

ZGNILEC AMERYKAŃSKI – Zgnilec złośliwy

Zgnilec amerykański. (łac. Histolysis infectiosa perniciosa larvae, ang. foulbrood, AFB)

Na początku należy zauważyć, że zgnilec amerykański jest chorobą zgłaszaną i zwalczaną z urzędu. Co to oznacza? Oznacza to tyle, że w przypadku wystąpienia objawów wskazujących na możliwość istnienia zgnilca na właścicielu ciąży obowiązek zgłoszenia tego faktu do Powiatowego Lekarza Weterynarii lub do władz lokalnych (wójt, burmistrz itp.).

ETIOLOGIA

Czynnikiem wywołującym zgnilec amerykański jest bakteria Paenibacillus larvae. Bakteriologicznie można ją opisać jako orzęsioną, gram dodatnią, laseczkę wytwarzającą przetrwalniki.
Ta ostania zdolność decyduje o wysokim stopniu wytrzymałości tej bakterii, co czyni ją niezwykle niebezpieczną. W formie wegetatywnej (aktywnej) jest wrażliwa na większość niekorzystnych czynników środowiska (np. temp. 60 st. C zabija formy wegetatywne w 15 min). W postaci zarodnika (forma nieaktywna) wytwarza otoczkę, która chronią ją przed zniszczeniem – jak podaje większość opracowań, w martwym czerwiu może wytrzymać nawet do 35 lat. Najskuteczniej działa roztwór 2-4% sody żrącej przez 4 minuty – metoda ta jest stosowana do dezynfekcji sprzętu pasiecznego i uli. Inną skuteczną metodą jest również opalanie. Do oczyszczania wosku z zarodników stosuje się autoklawowanie (temp. 121 st. C przy ciśnieniu 0,1 MPa przez 30 min). Na świecie wykorzystywane są również pary tlenku etylenu oraz promieniowanie gamma.

Obecnie dzięki rozwojowi genetyki udało się określić 4 genotypy (warianty genetyczne).
Nie jest to podział jedynie akademicki, ponieważ różne genotypy mają różną zjadliwość i przebieg choroby. Oznacza się je jako:

  • I ERIC – prawdopodobnie najbardziej rozpowszechniony w Europie, o najmniejszej zjadliwości – mający typowy przebieg
  • II ERIC  — także spotykany w Europie o wyższej zjadliwości, w swoim przebiegu może powodować zamieranie larw przed zasklepieniem
  • III i IV ERIC– aktualnie niezidentyfikowane w Europie o znacznej zjadliwości.

Powyższe genotypy pokrywają się z poprzednimi podziałami w następujący sposób:
ERIC I i II odpowiadają Peanibacillus larvae larvae ERIC III i IV z kolei Peanibacillus larvae pulvifaciens.

ŹRÓDŁA, DROGI ZAKAŻENIA

Źródłem zakażenia są chore rodziny, które najczęściej zostają rabowane. Rozwój choroby następuje po fizycznym przeniesieniu zarodników do ula i podanie ich wraz z pokarmem larwom. Na zakażenie wrażliwe są zarówno larwy robotnic, jak i matek i trutni, ale w terenie choroba dotyczy najczęściej czerwia robotnic. Przenosicielem są rabujące pszczoły, ale może być również pszczelarz poprzez sprzęt i ubranie. Także przekładanie plastrów z chorej rodziny będzie skutkowało szerzeniem choroby. Udowodniono również, że wektorem (przenosicielem) mogą stać się inne owady/pasożyty jak barciaki lub Varroa. Zakażenie następuje wraz z pokarmem. Najwrażliwsze są lawy do 53 h – im młodsza larwa tym zwykle mniejsza dawka spor potrzebna do zarażenia. W optymalnym czasie (24-28 h) wystarczy jedynie 10 spor do wywołania choroby, średnio jest potrzebne około 35 spor. Impulsem do rozwoju spor jest zmiana żywienia i spadek stężenia cukrów w jelicie środkowym poniżej 2,5%.

PRZEBIEG

Przebieg choroby jest zmienny i w dużej mierze zależy od genotypu.
Typowy przebieg ma zakażenie genotypem ERIC I. W swojej zaawansowanej postaci widzimy czerw rozstrzelony z zapadniętym i podziurkowanym zasklepem. Wyczuwalna jest nieprzyjemna woń. Oczywiście na tym etapie rodzina jest już wyraźnie osłabiona. Obraz taki jest skutkiem wolniejszego rozwoju choroby ze względu na mniejszą zjadliwość ERIC I. Larwa nie ginie przed zasklepieniem, dlatego pszczoły normalnie zasklepiają komórki.
Do śmierci dochodzi po zasklepieniu — około -12 dnia od zarażenia. Proces rozkładu powoduje zmiany na zasklepach, a pszczoły próbując usuwać zamarły czerw, wygryzają otwory. Mniejsza zjadliwość skutkuję znacznie większym rozwojem tego genotypu – w jednej zamarłej larwie jest nawet do 2,5 mld spor! Każda próba usunięcia już rozpadającej się larwy prowadzi do rozsiania zarazka.

W swoim mniej typowym przebiegu będzie widoczny jedynie czerw rozstrzelony, ponieważ zakażone ERIC II larwy będą ginęły szybciej (7 dnia od zakażenia) – zanim zostaną zasklepione. Ułatwia to pszczołom, szybkie wykrywanie larw i oczyszczanie komórek. Larwy wcześnie wykryte są znacznie łatwiejsze do kompletnego usunięcia bez ryzyka dalszego rozsiania zarazka. Dzięki temu paradoksalnie dochodzi do szybkiego ograniczenia choroby, a przy sprzyjających warunkach samowyleczenia.

DIAGNOSTYKA


Do badania najlepiej nadaje się czerw. Metodyka badawcza obejmuje bakteriologiczne badanie hodowlane. Nowsze metody jak PCR mają jednak znacznie wyższą skuteczność w wykrywaniu bakterii. Jako materiał badawczy może również posłużyć miód, zapas zimowy, pszczoły z osypu, wosk, pyłek i pierzga. Do stwierdzenie choroby konieczne jest łączne wystąpienie objawów klinicznych oraz dodani wynik badania pobranych próbek.

W diagnostyce różnicowej należy wziąć pod uwagę:

ZWALCZANIE

Z powodu ograniczeń prawnych nie ma dozwolonego leczenia antybiotykami chorych rodzin, a o metodzie zwalczania choroby decyduje Powiatowy Lekarz Weterynarii. Obecnie w prawie istnieją dwie możliwości likwidacji ognisk — radykalna poprzez całkowite zniszczenie zarówno sprzętu jaki i pszczół i mniej radykalna przez zniszczenie sprzętu i przesiedlenie rodzin.

BIBLIOGRAFIA:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *