Przeskocz do treści

W Polsce mamy aktualnie (2021 r.) następujące leki na warrozę. Oczywiście substancje chemiczne nie stanowią jedynej metody do walki z tym pasożytem.

Nazwa lekuSubstancja czynnaIlość substancji
czynnej
PostaćIlość preparatu
na jedno podanie
Ilość podańCzas stosowania/
odstęp pomiędzy podaniami
Pora roku
kiedy można
stosować
ApivarAmitraz500 mgpasek2 paski18 -10 tyg.późne lato, jesień
BiowarAmitraz500 mgpasek2 paski16-8 tyg.późne lato, jesień
ApiwarolAmitraz12,5 mgtabletka1 tabletka1-34 dniwiosna, jesień
BayvarolFlumetryna3,6 mgpasek2-4 pasków12 - 6 tyg.późne lato, jesień
PolyVar YellowFlumetryna275 mgpasek2 paski19 tyg.późne lato
ApiguardTymol12.5 gtacka1 tacka27 -10 dnipóźne lato, jesień, wczesna wiosna
ThymovarTymol15 gpłytka1-2 płytki221-28 dnipóźne lato
Api Life VarTymol
olejek eukaliptusowy
kamfora
lewomentol
8 g
1,72 g

0,39 g
0,39 g
płytka1 płytka37 dnipóźne lato
Varromedkwas mrówkowy + kwas szczawiowy5 mg +
44 mg
roztwór
1 ml
15 ml/korpus wlkp1-57dnicały rok
OxybeeKwas szczawiowy39,3 mgroztwór
ml
5-6 ml/uliczkę1-jesień, zima, wiosna
Api-BioxalKwas szczawiowy44,2 mgroztwór glicerynowy5 ml/uliczkę 1-zimowej lub wiosenno-letniej

Apiwarol

  • Apiwarol zawiera 12,5 mg amitrazu.
  • Został stworzony jako tabletka fumigacyjna, czyli służąca do odymienia.
  • Ulotkowo tabletkę powinno się spalić w ulu. Można to wykonać za pomocą wygiętego drucika, na siatce lub za pomocą odymiacza elektrycznego. Leczenie należy przeprowadzić w chwili kiedy temperatura utrzymuje się powyżej 10 stopni. Obowiązkowo należy uszczelnić ul przed przeprowadzeniem odymienia. Producent zaleca, aby leczenie przeprowadzić 2 lub 3 krotnie na przełomie lata i jesieni w odstępach 3-6 dniowych i 2 krotnie wiosną w podobnych odstępach. Lepszą skuteczność uzyskuje się, lecząc rodziny bezczerwiowe. [1][2]
  • W komentarzu do ogólnie znanych zaleceń należy wspomnieć przede wszystkim o różnicach w skuteczności przy swobodnym spalaniu tabletki i użyciu odymiacza elektrycznego. Większość opracowań wskazuje na wyższą skuteczność przy swobodnym spalaniu tabletki. Uzasadnienia tego zjawiska są różne. Najczęściej za przyczynę upatruje się nadmierną ilość wtłaczanego powietrza po wypaleniu tabletki, a także osadzanie substancji czynnej w nagarze dysz urządzenia [3] [11].
  • Należy również podkreślić, że choć amitraz stosowany jest od początku walki z warrozą, nie stwierdza się znaczących objawów oporności Varroa na tę substancję [7]. Jednakże odnotowuje się zmianę struktury receptorów octapaminowych – które są głównym celem amitrazu, co w przyszłości może znacząco wpłynąć na skuteczność Apiwarolu. Jakby tego było mało, tego typu procesy przebiegają różnymi szlakami. [8]
  • Kolejną ważną rzeczą jest świadmość, iż amitraz choć stosowany jako lek także może wywierać negatywny wpływ na pszczoły. Akarycydy w tym amitraz (również tau-flawulinat, kumafos) osłabiają percepcje zapachów i reakcje samooczyszczania z pasożytów Varroa destructor [9], udowodniono różwnież, że może zaburzać procesy uczenia się oraz reakcje odpornościowe [10] wchodzi także w interakcje z innymi substancjami stosowanymi w leczeniu warrozy, oraz z pestycydami stosowanymi w rolnictwie co może doprawadzać do mniej oczywistych skutków ubocznych [4].
  • Skuteczność amitrazu została określona na 74 – 99 %[2][5][6]. Najniższy procent dotyczył odymiania rodzin z czerwiem za pomocą odymiacza elektrycznego, najwyższą skuteczność uzyskiwano przy jednokrotnym swobodnym spaleniu tabletki w rodzinie bezczerwiowej.
BIBLIOGRAFIA
  1. Ulotka do apiwarolu
  2. dr Krystyna Pohorecka Apiwarol -czy wiemy już wszystko o jego stosowaniu (?), lipiec 2015 str. 2
  3. Jakub Gąbka, Wojciech Kotlicki, Zbigniew Kaiński, Barbara Zajdel Wpływ sosowania elektrycznego odczymiacza do Apiwarolu na efektywność zwalczania Varroa destructor w rodzinach pszczelich Medycyna Weterynaryjna 2019, 75(4), str. 253-255
  4. Arszułowicz Artur Odpowiedzialne pszczelarstwo Buletyn Północno-Wschodniej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej Nr 3(57) 2015 str. 41
  5. Adam Dzierżawski, Wojciech Cybulski Ocena skuteczności Apiwarolu AS, Medycyna Weterynaryjna 2010, 66(7)
  6. https://www.researchgate.net/publication/324212374_Chronic_toxicity_of_amitraz_coumaphos_and_fluvalinate_to_Apis_mellifera_L_larvae_reared_in_vitro
  7. Detection of amitraz resistance and reduced treatment efficacy in the Varroa Mite, Varroa destructor, within commercial beekeeping operations - https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6968863/
  8. Resistance to amitraz in the parasitic honey bee mite Varroa destructor is associated with mutations in the β−adrenergic-like octopamine receptor - https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2021.08.06.455389v1.full
  9. https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01710372/document
  10. https://link.springer.com/article/10.1007/s13592-019-00645-4
  11. Pohorecka K., Skubida P., Semkiw P.: Określenie czynników wpływających na efektywność warroabójczą preparatu Apiwarol. LIII Naukowa Konferencja Pszczelarska, Puławy 2016, s. 46-47.

Biowar/Apivar

Biowar i Apivar są omawiane łącznie ponieważ mają taką samą postać i zawartość substancji czynnej. Oba leki są w postaci pasków do zawieszania w ulu, różnice leżą w detalach dotyczących montażu pomiędzy ramkami. Oba leki zawierają 500 mg amitrazu i oba leki zawiesza się w ulu po dwa paski. Zasadnicza różnica jest w czasie stosowania preparat Biowar zaleca się stosować do 8 tygodni, Apivar do 10 tygodni.

Zawsze staramy zawieszać paski pomiędzy ramkami o największej ruchliwości i tak aby pszczoły mogły poruszać się po obu stronach paska. W tym celu można nieznacznie rozsunąć ramki pomiędzy, którymi zawieszamy paski. W przypadku przesunięcia się gniazda należy również przesunąć paski, wymaga to kontroli aktywności pszczół w pobliżu pasków. W przypadku pokrycia pasków propolisem lub woskiem należy je delikatnie oczyścić

Nie wolno zostawiać pasków dłużej niż przewiduje producent gdyż może to wpłynąć na wytworzenie oporności na amitraz.

Istnieje interakcja pomiędzy solami miedzi i butylotlenku piperonylu - substancjami często stosowanych do ochrony roślin.

Skuteczność preparatu Biowar została określona na 75-85 %. (1)(2)

BAYVAROL i POLYVAR YELLOW

To co łączy te dwa leki to substancja czynna czyli flumetryna (syntetyczny insektycyd z grupy pyretroidów), różni je natomiast stężenie substancji czynnej oraz forma i czas stosowania.

BAYVAROL

Zawiera 3,6 mg flumetryny na pasek. W rodzinie pomiędzy ramkami umieszczamy 4 paski, wyjątkowo jeśli chcemy przeprowadzić leczenie odkładów możemy zastosować 2. Paski są zakładane tak jak przy wcześniejszych lekach w tej formie tzn. pomiędzy ramkami w miejscach o największej aktywności pszczół.

Paski powinny być zawieszone w rodzinie od 2 do 6 tygodni i podobnie jak przy wszystkich tego typu lekach, pod żadnym pozorem nie wolno pozostawiać ich na dłuższy czas.

Na skuteczność leku mają wpływ stosowane w otoczeniu inne pyretroidy, częstość stosowania pyretroidów w pasiece. Stosowanie innych pyretroidów np. czeskich leków zawierających tau-fluwalinat lub Polyvaru yellow przez kilka wcześniejszych sezonów zmniejsza skuteczność Bayvarolu ze względu na zjawisko oporności krzyżowej. Oporność ta jest nietrwała i po kilku latach zanika w populacji pasożyta jeśli nie jest on poddawany działaniu leków z grupy permetryn.

POLYVAR YELLOW

Jest to lek który podobnie jak poprzedni posiada w swoim składzie flumetrynę jako substancję czynną. Jednakże zawiera aż 275 mg. Według producenta dlatego stężenie jest tak wysokie ponieważ lek może być stosowany, aż do 4 miesięcy

BIBLIOGRAFIA

(1) https://pasieka24.pl/index.php/pl-pl/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/75-pasieka-3-2006/782-ocena-skutecznosci-terenowej-preparatu-biowar-w-swietle-dwuletnich-badan

(2)http://www.inhort.pl/files/program_wieloletni/PW_2015_2020_IO/spr_2019/Gerula_2019_POSTER_Skutecznosc_zad_4.1.pdf

(3)

Aby skutecznie leczyć nasze pszczoły musimy znać porażenie warrozą. Istnieje co najmniej kilka prostych metod, które o tym informują. W dostępnej literaturze przedmiotu są one dobrze opisane, a niniejszy tekst stanowi jedynie minimum wiedzy niezbędnej pszczelarzowi.

Jeśli test przeprowadzamy w pasiekach liczących powyżej 20 rodzin, to przed przystąpieniem do kontroli warrozy należy pamiętać, że powinien zostać wykonany w 20% pni. W mniejszych pasiekach test należy przeprowadzić we wszystkich rodzinach.

Zgodnie z tym, co możemy przeczytać w książce prof. Pawła Chorbińskiego Pokonaj warrozę (wyd. III, 2018), testy możemy pogrupować na:

  1. badanie osypów,
  2. żywych pszczół,
  3. czerwia

Ad. 1. Badanie osypów.

Możemy badać zarówno osyp zimowy, jak i letni.

Badanie osypu zimowego.

- Kiedy wykonujemy?

Oczywiście na wiosnę przed pierwszym oblotem, gdy na dennicy leżą resztki powstałe w trakcie zimowli. Istotne są dla nas zwłaszcza te, które powstały w drugiej połowie zimy.

- Jak wykonujemy?

Pobieramy osyp. W ulach z dennicą higieniczną cała praca wykonuje się sama, nam pozostaje wysunąć szufladę i zliczyć osyp. W ulach, które nie mają odejmowanej dennicy, musimy wykonać podmiatanie, co jest bardzo pracochłonne

- Jak interpretujemy wynik?

Jeśli znajdziemy kilkanaście martwych pasożytów, to uznajemy inwazję za niską. Nadal przeprowadzamy czynności kontrolne. Jeśli pasożytów będzie kilkadziesiąt, to inwazja jest na poziomie średnim i oprócz kontroli musimy przeprowadzić zabiegi lecznicze. Gdy naliczymy ponad 100 pasożytów, to leczenie musimy podjąć natychmiast.

Badanie osypu letniego.

- Kiedy wykonujemy?

Najlepszą porą są dwa ostatnie tygodnie lipca, ale test można wykonać również nieco wcześniej lub później.

- Jak wykonujemy?

Musimy mieć możliwość wsunięcia wkładki dennicowej z lepkim papierem, co spowoduje przyklejanie się pasożytów po ich opadnięciu na dennicę. Tak przygotowaną wkładkę umieszczamy w ulu na ok. 7 dni. Następnie liczmy pasożyty, a wynik dzielimy przez ilość dni, które wkładka spędziła w ulu.

- Jak interpretujemy wynik?

Jeśli dobowy osyp warrozy w rodzinie wychowującej czerw jest równy liczbie 5 lub większej, to znaczy, że inwazja jest wysoka. Leczenie należy rozpocząć jak najszybciej. W przypadku rodzin bez czerwia przekroczenie ilości 0,5 pasożyta na dobę jest już alarmujące.

Ad 2. Badanie żywych pszczół.

Badanie żywych pszczół to kolejna metoda monitoringu warrozy. Aby ją wykonać musimy najpierw oszacować liczbę badanych owadów. Najczęściej wykonujemy to ważąc pszczoły – jedna robotnica waży w przybliżeniu 100 mg, co daje 10 sztuk na 1 g. Do badania potrzebujemy około 300 pszczół, czyli około 30 g. Możemy posłużyć się też objętością zakładając, że 300 pszczół to około 90 ml. W przypadku flotacji po bezbolesnym uśmierceniu owadów możliwe jest ich dokładne przeliczenie, ale jest to dość pracochłonne.

Badanie żywych pszczół metodą pudrową.

- Kiedy wykonujemy?

W każdym momencie sezonu pszczelarskiego, w którym jesteśmy wstanie pobrać około 250-300 pszczół.

- Jak wykonujemy?

Do przeprowadzenia badania jest potrzebny słoik 0,9 l z wyciętą zakrętką, w której wklejona jest siatka o oczkach średnicy około 3-4 mm, oraz cukier puder. Pobieramy około 300 pszczół, przesypujemy do słoika, a następnie przez siatkę wsypujemy około 10 g cukru pudru. Obracając słoik, dokładnie obtaczamy pszczoły w cukrze pudrze. Pozostawiamy słoik na około 1 minutę. Następnie przez siatkowaną zakrętkę wytrząsamy cukier na białą kartkę lub do naczynia z wodą. Czynność obtaczania możemy powtórzyć. Następnie liczymy pasożyty.

- Jak interpretujemy

Interpretacja zależna jest od pory roku. W kwietniu ilość samic Varroa nie powinna przekroczyć 2-3, w maju 5, a sierpniu 10. W przypadku przekroczenia tych wartości staramy się leczyć jak najszybciej.

Metoda flotacji

- Kiedy wykonujemy?

Podobnie jak w przypadku metody pudrowej, jeśli tylko możemy zgromadzić 250-300 pszczół.

- Jak wykonujemy?

Po pobraniu pszczół, zamrażamy je. Martwe pszczoły wrzucamy do roztworu flotacyjnego, którym może być woda (ok. 450 ml) z kilkoma kroplami płynu do naczyń lub niepieniący się płyn do spryskiwaczy. Następnie wytrząsamy pszczoły w płynie przez około 10 minut. Na końcu cedzimy przez dwa sita. Pierwsze o rozmiarze oczek około 4 mm zatrzymuje pszczoły, drugie o oczkach wielkości 2-3 mm zatrzymuje pasożyty. Znajdujące się na drugim sicie osobniki Varroa łatwo jest policzyć i odnieść do liczby zbadanych pszczół.

- Jak interpretujemy?

Jeśli ilość samic Varroa nie jest większa niż 5 na 100 pszczół, to możemy uznać sytuację za opanowaną. W przypadku występowania od 5 do 10 pasożytów należy podjąć kroki zmierzające do leczenia; powyżej 10 musimy leczyć natychmiast.

Ad. 3. Badanie czerwia.

Czerw pszczeli.

- Kiedy wykonujemy?

W każdym czasie, kiedy mamy dostęp do czerwia pszczelego, czyli od kwietnia do września. Najlepiej jednak test wykonać w kwietniu.

- Jak wykonujemy?

Odsklepiamy za pomocą widelca do miodu 50 komórek pszczelich.

- Jak interpretujemy?

Obecność 2 lub więcej samic Varroa oznacza poziom inwazji na poziomie zagrażającym pszczołom.

Czerw trutowy.

- Kiedy wykonujemy?

W momencie dostępności czerwiu trutowego.

- Jak wykonujemy?

Odsklepiamy 100 komórek z larwami trutowymi. Wyciągamy larwy i liczmy pasożyty. Dodatkowo można wypłukać już odsklepiony plaster i przecedzić popłuczyny przez siata w celu dokładnego zliczenia pasożytów.

- Jak interpretujemy?

Interpretacja zależy od pory roku. Jeśli w czerwcu znajdziemy 4, w lipcu 7, a w sierpniu 10 sztuk pasożytów, to leczenie rozpoczynamy natychmiast.

lek. wet Andrzej Migrała

BIBLIOGRAFIA