Przeskocz do treści

W Polsce mamy aktualnie (2021 r.) następujące leki na warrozę. Oczywiście substancje chemiczne nie stanowią jedynej metody do walki z tym pasożytem.

Nazwa lekuSubstancja czynnaIlość substancji
czynnej
PostaćIlość preparatu
na jedno podanie
Ilość podańCzas stosowania/
odstęp pomiędzy podaniami
Pora roku
kiedy można
stosować
ApivarAmitraz500 mgpasek2 paski18 -10 tyg.późne lato, jesień
BiowarAmitraz500 mgpasek2 paski16-8 tyg.późne lato, jesień
ApiwarolAmitraz12,5 mgtabletka1 tabletka1-34 dniwiosna, jesień
BayvarolFlumetryna3,6 mgpasek2-4 pasków12 - 6 tyg.późne lato, jesień
PolyVar YellowFlumetryna275 mgpasek2 paski19 tyg.późne lato
ApiguardTymol12.5 gtacka1 tacka27 -10 dnipóźne lato, jesień, wczesna wiosna
ThymovarTymol15 gpłytka1-2 płytki221-28 dnipóźne lato
Api Life VarTymol
olejek eukaliptusowy
kamfora
lewomentol
8 g
1,72 g

0,39 g
0,39 g
płytka1 płytka37 dnipóźne lato
Varromedkwas mrówkowy + kwas szczawiowy5 mg +
44 mg
roztwór
1 ml
15 ml/korpus wlkp1-57dnicały rok
OxybeeKwas szczawiowy39,3 mgroztwór
ml
5-6 ml/uliczkę1-jesień, zima, wiosna

Apiwarol

Opis poszczególnych leków rozpoczynam od apiwarolu ponieważ jest najpowszechniej stosowanym farmaceutykiem przez pszczelarzy. I choć jest lekiem dobrze poznanym wraz ze zmianami w biologii Varroa destructor następują zmiany w sposobie jego stosowaniu.

Zacznę jednak od oczywistości. Apiwarol jest w postaci tabletki do spalania w ulu zawierającej zaledwie 12,5 mg amitrazy. Do spalania tabletki można użyć odpowiednio zakrzywionego drucika, łyżeczki lub metalowej siatki. Ważne jest aby w trakcie tej czynności większość pszczół przebywała w ul, wiec należy leczenie wykonywać w porze wieczornej. Należy również uszczelnić ul aby dym nie wydobywał się swobodnie przez jego szpary lub otwory wentylacyjne. Zawsze stosując Apiwarol pszczelarz musi mieć maskę ochronną. Oczywiście największy wpływ na skuteczność zabiegu ma obecność czerwiu jego brak zdecydowanie poprawia wynik leczenia, zaś jego obecność będzie pogarszała skuteczność preparatu. Dzieje się tak ponieważ dym spalanej tabletki nie wnika pod zasklep. Odymianie możemy według ulotki wykonać od 1 do 3 razy w zależności od pory roku i stanu rodziny.

Powyższe stwierdzenia nie uległy zmianie. I choć mimo około 40 lat stosowania nadal oporność na amitraz wydaję się niewielka to presja selekcyjna sprawiła, że zaczęło zmieniać się zachowanie pasożyta. Wypłynęło to bezpośrednio na częstość stosowania zabiegu odymiana. Zdecydowanie zaleca się w tej sytuacji wytworzenie stanu bezczerwiowego, daje to najlepsze wyniki.

Niewątpliwą zaletą tego preparatu jest stosunkowo niska zawartość amitrazu w porównaniu do innych preparatów. Za tym także idzie niewielka ilość metabolitów czyli niskie ryzyko zanieczyszczenia produktów pszczelich.

Wadą jest niewątpliwa szkodliwość dla pszczelarza oraz pracochłonność zabiegu.

Biowar/Apivar

Biowar i Apivar są omawiane łącznie ponieważ mają taką samą postać i zawartość substancji czynnej. Oba leki są w postaci pasków do zawieszania w ulu, różnice leżą w detalach dotyczących montażu pomiędzy ramkami. Oba leki zawierają 500 mg amitrazu i oba leki zawiesza się w ulu po dwa paski. Zasadnicza różnica jest w czasie stosowania preparat Biowar zaleca się stosować do 8 tygodni, Apivar do 10 tygodni.

Zawsze staramy zawieszać paski pomiędzy ramkami o największej ruchliwości i tak aby pszczoły mogły poruszać się po obu stronach paska. W tym celu można nieznacznie rozsunąć ramki pomiędzy, którymi zawieszamy paski. W przypadku przesunięcia się gniazda należy również przesunąć paski, wymaga to kontroli aktywności pszczół w pobliżu pasków. W przypadku pokrycia pasków propolisem lub woskiem należy je delikatnie oczyścić

Nie wolno zostawiać pasków dłużej niż przewiduje producent gdyż może to wpłynąć na wytworzenie oporności na amitraz.

Istnieje interakcja pomiędzy solami miedzi i butylotlenku piperonylu - substancjami często stosowanych do ochrony roślin.

Skuteczność preparatu Biowar została określona na 75-85 %. (1)(2)

BAYVAROL i POLYVAR YELOW

To co łączy te dwa leki to substancja czynna czyli flumetryna (syntetyczny insektycyd z grupy pyretroidów), różni je natomiast stężenie substancji czynnej oraz forma i czas stosowania.

BYVAROL

Zawiera 3,6 mg flumetryny na pasek. W rodzinie pomiędzy ramkami umieszczamy 4 paski, wyjątkowo jeśli chcemy przeprowadzić leczenie odkładów możemy zastosować 2. Paski są zakładane tak jak przy wcześniejszych lekach w tej formie pomiędzy ramkami w miejscach o największej aktywności pszczół.

Paski powinny być zawieszone w rodzinie od 2 do 6 tygodni i podobnie jak przy wszystkich tego typu lekach, pod żadnym pozorem nie wolno pozostawiać ich na dłuższy czas.

Na skuteczność leku mają wpływ stosowane w otoczeniu inne pyretroidy, częstość stosowania pyretroidów w pasiece. Stosowanie innych pyretroidów np. czeskich leków zawierających tau-fluwalinat lub Polyvaru yellow przez kilka wcześniejszych sezonów zmniejsza skuteczność Bayvarolu ze względu na zjawisko oporności krzyżowej. Oporność ta jest nietrwała i po kilku latach zanika w populacji pasożyta jeśli nie jest on poddawany działaniu leków z grupy permetryn.

BIBLIOGRAFIA

(1) https://pasieka24.pl/index.php/pl-pl/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/75-pasieka-3-2006/782-ocena-skutecznosci-terenowej-preparatu-biowar-w-swietle-dwuletnich-badan

(2)http://www.inhort.pl/files/program_wieloletni/PW_2015_2020_IO/spr_2019/Gerula_2019_POSTER_Skutecznosc_zad_4.1.pdf

(3)

Aby skutecznie leczyć nasze pszczoły musimy znać porażenie warrozą. Istnieje co najmniej kilka prostych metod, które o tym informują. W dostępnej literaturze przedmiotu są one dobrze opisane, a niniejszy tekst stanowi jedynie minimum wiedzy niezbędnej pszczelarzowi.

Jeśli test przeprowadzamy w pasiekach liczących powyżej 20 rodzin, to przed przystąpieniem do kontroli warrozy należy pamiętać, że powinien zostać wykonany w 20% pni. W mniejszych pasiekach test należy przeprowadzić we wszystkich rodzinach.

Zgodnie z tym, co możemy przeczytać w książce prof. Pawła Chorbińskiego Pokonaj warrozę (wyd. III, 2018), testy możemy pogrupować na:

  1. badanie osypów,
  2. żywych pszczół,
  3. czerwia

Ad. 1. Badanie osypów.

Możemy badać zarówno osyp zimowy, jak i letni.

Badanie osypu zimowego.

- Kiedy wykonujemy?

Oczywiście na wiosnę przed pierwszym oblotem, gdy na dennicy leżą resztki powstałe w trakcie zimowli. Istotne są dla nas zwłaszcza te, które powstały w drugiej połowie zimy.

- Jak wykonujemy?

Pobieramy osyp. W ulach z dennicą higieniczną cała praca wykonuje się sama, nam pozostaje wysunąć szufladę i zliczyć osyp. W ulach, które nie mają odejmowanej dennicy, musimy wykonać podmiatanie, co jest bardzo pracochłonne

- Jak interpretujemy wynik?

Jeśli znajdziemy kilkanaście martwych pasożytów, to uznajemy inwazję za niską. Nadal przeprowadzamy czynności kontrolne. Jeśli pasożytów będzie kilkadziesiąt, to inwazja jest na poziomie średnim i oprócz kontroli musimy przeprowadzić zabiegi lecznicze. Gdy naliczymy ponad 100 pasożytów, to leczenie musimy podjąć natychmiast.

Badanie osypu letniego.

- Kiedy wykonujemy?

Najlepszą porą są dwa ostatnie tygodnie lipca, ale test można wykonać również nieco wcześniej lub później.

- Jak wykonujemy?

Musimy mieć możliwość wsunięcia wkładki dennicowej z lepkim papierem, co spowoduje przyklejanie się pasożytów po ich opadnięciu na dennicę. Tak przygotowaną wkładkę umieszczamy w ulu na ok. 7 dni. Następnie liczmy pasożyty, a wynik dzielimy przez ilość dni, które wkładka spędziła w ulu.

- Jak interpretujemy wynik?

Jeśli dobowy osyp warrozy w rodzinie wychowującej czerw jest równy liczbie 5 lub większej, to znaczy, że inwazja jest wysoka. Leczenie należy rozpocząć jak najszybciej. W przypadku rodzin bez czerwia przekroczenie ilości 0,5 pasożyta na dobę jest już alarmujące.

Ad 2. Badanie żywych pszczół.

Badanie żywych pszczół to kolejna metoda monitoringu warrozy. Aby ją wykonać musimy najpierw oszacować liczbę badanych owadów. Najczęściej wykonujemy to ważąc pszczoły – jedna robotnica waży w przybliżeniu 100 mg, co daje 10 sztuk na 1 g. Do badania potrzebujemy około 300 pszczół, czyli około 30 g. Możemy posłużyć się też objętością zakładając, że 300 pszczół to około 90 ml. W przypadku flotacji po bezbolesnym uśmierceniu owadów możliwe jest ich dokładne przeliczenie, ale jest to dość pracochłonne.

Badanie żywych pszczół metodą pudrową.

- Kiedy wykonujemy?

W każdym momencie sezonu pszczelarskiego, w którym jesteśmy wstanie pobrać około 250-300 pszczół.

- Jak wykonujemy?

Do przeprowadzenia badania jest potrzebny słoik 0,9 l z wyciętą zakrętką, w której wklejona jest siatka o oczkach średnicy około 3-4 mm, oraz cukier puder. Pobieramy około 300 pszczół, przesypujemy do słoika, a następnie przez siatkę wsypujemy około 10 g cukru pudru. Obracając słoik, dokładnie obtaczamy pszczoły w cukrze pudrze. Pozostawiamy słoik na około 1 minutę. Następnie przez siatkowaną zakrętkę wytrząsamy cukier na białą kartkę lub do naczynia z wodą. Czynność obtaczania możemy powtórzyć. Następnie liczymy pasożyty.

- Jak interpretujemy

Interpretacja zależna jest od pory roku. W kwietniu ilość samic Varroa nie powinna przekroczyć 2-3, w maju 5, a sierpniu 10. W przypadku przekroczenia tych wartości staramy się leczyć jak najszybciej.

Metoda flotacji

- Kiedy wykonujemy?

Podobnie jak w przypadku metody pudrowej, jeśli tylko możemy zgromadzić 250-300 pszczół.

- Jak wykonujemy?

Po pobraniu pszczół, zamrażamy je. Martwe pszczoły wrzucamy do roztworu flotacyjnego, którym może być woda (ok. 450 ml) z kilkoma kroplami płynu do naczyń lub niepieniący się płyn do spryskiwaczy. Następnie wytrząsamy pszczoły w płynie przez około 10 minut. Na końcu cedzimy przez dwa sita. Pierwsze o rozmiarze oczek około 4 mm zatrzymuje pszczoły, drugie o oczkach wielkości 2-3 mm zatrzymuje pasożyty. Znajdujące się na drugim sicie osobniki Varroa łatwo jest policzyć i odnieść do liczby zbadanych pszczół.

- Jak interpretujemy?

Jeśli ilość samic Varroa nie jest większa niż 5 na 100 pszczół, to możemy uznać sytuację za opanowaną. W przypadku występowania od 5 do 10 pasożytów należy podjąć kroki zmierzające do leczenia; powyżej 10 musimy leczyć natychmiast.

Ad. 3. Badanie czerwia.

Czerw pszczeli.

- Kiedy wykonujemy?

W każdym czasie, kiedy mamy dostęp do czerwia pszczelego, czyli od kwietnia do września. Najlepiej jednak test wykonać w kwietniu.

- Jak wykonujemy?

Odsklepiamy za pomocą widelca do miodu 50 komórek pszczelich.

- Jak interpretujemy?

Obecność 2 lub więcej samic Varroa oznacza poziom inwazji na poziomie zagrażającym pszczołom.

Czerw trutowy.

- Kiedy wykonujemy?

W momencie dostępności czerwiu trutowego.

- Jak wykonujemy?

Odsklepiamy 100 komórek z larwami trutowymi. Wyciągamy larwy i liczmy pasożyty. Dodatkowo można wypłukać już odsklepiony plaster i przecedzić popłuczyny przez siata w celu dokładnego zliczenia pasożytów.

- Jak interpretujemy?

Interpretacja zależy od pory roku. Jeśli w czerwcu znajdziemy 4, w lipcu 7, a w sierpniu 10 sztuk pasożytów, to leczenie rozpoczynamy natychmiast.

lek. wet Andrzej Migrała

BIBLIOGRAFIA